Czy krzyżówki naprawdę chronią pamięć? Co mówią badania

Badanie, które trwało dekady

Najczęściej cytowane wyniki pochodzą z tzw. Bronx Aging Study - wieloletniego badania prowadzonego przez Einstein College of Medicine w Nowym Jorku. Naukowcy przez ponad 20 lat obserwowali grupę kilkuset seniorów, notując ich codzienne aktywności: czytanie, grę na instrumentach, taniec, gry planszowe i właśnie krzyżówki.

Wniosek z opublikowanej w 2003 roku analizy: osoby regularnie angażujące się w aktywności umysłowe rzadziej zapadały na demencję. A analiza z 2011 roku, poświęcona samym krzyżówkom, pokazała coś jeszcze ciekawszego - u osób, które je rozwiązywały, pogorszenie pamięci zaczynało się średnio o około 2,5 roku później.

Skąd może brać się ten efekt

Naukowcy tłumaczą to pojęciem rezerwy poznawczej. W dużym uproszczeniu: mózg trenowany przez całe życie buduje więcej połączeń między neuronami i uczy się rozwiązywać zadania na różne sposoby. Gdy z wiekiem część połączeń słabnie, wytrenowany mózg dłużej znajduje „objazdy” - dlatego objawy pojawiają się później.

Do tego dochodzi zwykła zasada „używaj albo trać”. Nieużywane połączenia nerwowe mózg stopniowo osłabia, a te używane regularnie - wzmacnia. Każde przypomnienie sobie słowa na sześć liter to malutki trening właśnie tych połączeń.

Uczciwa łyżka dziegciu

Warto być szczerym: większość tych badań pokazuje zależność, a nie stuprocentowy dowód przyczynowy. Możliwe, że ludzie o sprawniejszej pamięci po prostu chętniej sięgają po krzyżówki. Naukowcy starają się to wykluczać, ale ostrożność jest wskazana - żadna łamigłówka nie daje gwarancji.

W 2014 roku duża grupa badaczy ostrzegła też przed przesadnymi obietnicami komercyjnych „treningów mózgu”. Ich stanowisko można streścić tak: gry umysłowe poprawiają przede wszystkim to, co trenują, a najlepszą polisą dla mózgu jest mieszanka - ruch, kontakty z ludźmi i różnorodne wyzwania umysłowe.

Co z tego wynika w praktyce

Kilka prostych wniosków, które da się zastosować od dziś:

• →Regularność bije intensywność - 10 minut dziennie znaczy więcej niż godzina raz w tygodniu.
• →Różnorodność ma znaczenie - warto przeplatać krzyżówki wykreślankami, układankami literowymi czy nauką nowych słów.
• →Przyjemność to nie dodatek, tylko warunek - trening, który męczy, szybko się porzuca.
• →Łamigłówki to jeden z filarów, obok ruchu, snu i spotkań z ludźmi - nie zastąpią pozostałych.

Przeczytaj też